Rahman Olan Allah Arşa İstivâ Etmiştir: İktidar, Meşruiyet ve Güç İlişkileri Üzerine Bir Siyaset Bilimi Analizi
Bir toplumun düzenini, hukukunu ve yönetimini anlamak için, gücün nasıl dağıldığı ve bu gücün kimler tarafından ve ne şekilde kullanıldığına bakmak gerekir. İktidarın temelleri, kurumların yapısı ve toplumların ideolojik yapılarına kadar her şey, belirli bir gücün meşruiyeti üzerine inşa edilmiştir. Ancak bir soruyla başlayalım: İktidarın kaynağı nedir? Meşruiyet, her siyasal sistemin temel yapı taşlarından birisidir. Bu soruya klasik bir cevap verilebilir: iktidar halkın rızasıyla ve yasal sistemle meşru hale gelir. Ancak, daha derin bir bakış açısı, farklı gelenekler ve inançlar çerçevesinde iktidarın kaynağının ne olduğuna dair daha farklı bakış açıları sunabilir.
İslam’daki “Rahman olan Allah Arşa istivâ etmiştir” ifadesi, yalnızca teolojik bir anlam taşımaz. Aynı zamanda bu ifade, güç, otorite ve meşruiyet anlayışımızı, iktidarın kaynağını ve yöneticilerin bu iktidarı nasıl kullandığını anlamamıza yardımcı olabilir. Arş’a istivâ etme, Tanrı’nın mutlak kudretini ve iktidarını simgelerken, siyasal bağlamda iktidarın merkeziyetçi yapısını ve bu gücün toplumsal anlamda nasıl kabul gördüğünü sorgular.
İktidar ve Meşruiyet: Tanrı’nın Kudreti ile İnsan Yönetimi Arasındaki Bağlantı
Meşruiyetin Temelleri: Kutsal İktidar ve Siyasal Güç
Meşruiyet, bir iktidarın veya yönetimin halk tarafından kabul edilmesidir. Bu, sadece hukuki bir durum değil, aynı zamanda toplumsal bir kabuldür. Tarihsel olarak, birçok hükümdar ve yönetici, iktidarlarını kutsal bir kaynağa dayandırmıştır. Eski Avrupa monarşilerinde, hükümdarların “Tanrı tarafından seçilmiş” oldukları inancı yaygındı. Bu anlayış, hükümetin meşruiyetini halktan değil, Tanrı’dan aldığını savunur.
İslam’da ise Tanrı’nın mutlak gücü ve iktidarı, “Rahman olan Allah Arşa istivâ etmiştir” şeklindeki ifadeyle vurgulanır. Burada, Arş’a istivâ etme, Allah’ın mutlak egemenliğini ve otoritesini simgeler. Allah’ın egemenliği, dünyadaki tüm yönetimlerin üstündedir ve her şeyin onun iradesine bağlı olduğu anlatılır. Buradan hareketle, siyasal meşruiyetin temelleri, tek bir egemenin mutlak gücüne dayanır. Ancak bu mutlaklık, insanlar arasında nasıl bir yansıma bulur? İnsanlar, bu kutsal güce dayanarak yönetimlerini nasıl oluşturur? İşte burada siyasal iktidarın bir güç ilişkisi olarak ele alınması önemlidir.
Güç İlişkileri ve Toplumsal Düzen: Demokrasi, Katılım ve Otorite
Otorite ve İktidar: Klasik Teoriler ve Çağdaş Yansımalar
Max Weber, iktidarı üç tür meşruiyetle sınıflandırmıştır: hukuki-rasyonel, geleneğe dayalı ve karizmatik. Bugün, çoğu demokratik toplumda iktidar, genellikle hukuki-rasyonel temele dayanır. Bu da, halkın onayını ve yasaların öngördüğü kurallara uygunluğu ifade eder. Ancak, bu sistemde bile, toplumsal güç dinamikleri ve bireylerin bu güce nasıl katıldıkları kritik bir rol oynar. Weber’in görüşleri, meşruiyetin ne kadar karmaşık ve çok katmanlı olduğunu gösterir.
Öte yandan, iktidarın merkeziyetçi yapısı, devletin ve yönetici sınıfın toplumu yönlendiren ve biçimlendiren yapısının güçlü olduğu bir toplumsal düzeni ifade eder. Ancak bu merkezileşmiş iktidar, demokrasilerin ve toplumsal katılımın gelişimiyle karşılaşır. Meşruiyet, artık halkın katılımını ve rızasını gerektiren bir süreçtir. Bu bağlamda katılım, siyasal gücün halk tarafından onaylanmasını ve bu gücün meşruiyetinin sürekliliğini sağlar.
Demokratik Sistemlerde İktidarın Kaynağı ve Katılım
Demokratik sistemlerde, halkın rızası olmadan iktidar kurulamaz. İktidar, halk tarafından seçilen temsilciler aracılığıyla meşruiyet kazanır. Ancak, bu temsiliyetin gerçek anlamda katılımcı demokrasiyi yansıtıp yansıtmadığı tartışmalı bir noktadır. Hangi düzeyde katılım, halkın gerçek gücünü elinde tutmasını sağlar? Çoğu zaman, seçimler ve siyasal katılım, halkın gücünü simüle eden bir yapıya dönüşebilir. Burada demokrasi, sadece halkın karar verme mekanizmalarına katılması değil, aynı zamanda iktidarın halkla olan ilişkisini de içerir.
Günümüzde ise, özellikle Batı demokrasilerinde neoliberalizm, bireysel hakların vurgusuyla devletin egemenliğini zayıflatmaya çalışmıştır. Ancak neoliberal politikaların toplumun eşitsizliklerini artırma yönündeki etkisi, “güç” anlayışını yeniden şekillendirmiştir. İşte bu noktada, halkın katılımı ve bu katılımın meşruiyeti arasındaki denge önem kazanır. Gerçekten halkın söz hakkı var mı, yoksa iktidar aslında yalnızca elit bir kesimin elinde mi toplanıyor?
Çağdaş Siyasi Durumlar ve Felsefi Perspektifler: Rahman’ın Egemenliğinden İktidarın Günümüze Yansıması
Otoriter Rejimler ve İktidarın Kutsallığı
Tarihte, mutlak güç ve otoriteyi Tanrı’nın egemenliğiyle ilişkilendiren bir anlayış yaygındı. Ancak, 20. yüzyılda otoriter rejimler, Tanrı’nın egemenliğini siyasal bir mantıkla harmanlamış, iktidarlarını “ulusal irade” veya “liderin karizması” gibi kavramlarla meşrulaştırmışlardır. Bugün, birçok otoriter rejimde devletin egemenliği, Tanrı’dan alınan bir kudret değil, liderin karizması ve halkın ona olan bağlılığı ile meşrulaştırılmaktadır.
Sonuçta, iktidarın kutsallığı kavramı, hem siyasal anlamda hem de ideolojik anlamda evrimleşmiştir. Ancak yine de bu kavram, toplumsal düzeni ve iktidarın halkla olan ilişkisinin daha derinlemesine sorgulanması gerektiğini hatırlatır.
Sonuç: İktidarın Kaynağı ve Meşruiyeti Üzerine Derinlemesine Düşünceler
Rahman olan Allah’ın Arşa istivâ etmesi ifadesi, sadece dini bir anlatım değil, iktidarın kaynağı, meşruiyeti ve gücün insan hayatındaki yeri üzerine derin bir felsefi tartışma açar. İktidar, halkın rızasıyla, Tanrı’nın mutlak iradesine dayalı olarak veya daha pragmatik ve rasyonel temellere oturmuş olabilir. Ancak, meşruiyetin temeli ne olursa olsun, gerçek sorun, iktidarın halkla ilişkisini nasıl kurduğudur.
Bugün dünyada pek çok demokratik rejimde halkın katılımı, tek başına bir anlam taşımayabilir. Gerçekten de halkın iradesi, otoriter rejimlerin ya da siyasi elitlerin arkasına saklanmış olabilir mi? Katılımın ne kadar gerçekçi olduğu, demokrasilerin içsel zayıflıkları hakkında bize ne söylüyor?
Bu sorular, bizlere siyasetin temellerini sorgulama fırsatı verir. İktidar ve güç ilişkileri üzerindeki düşüncelerimiz, toplumsal düzenin daha adil ve eşitlikçi bir şekilde yeniden yapılandırılması için kritik öneme sahiptir.