Mobbing Uygulandığı Nasıl Kanıtlanır? Gerçekler, Zorluklar ve Sosyal Adaletin Peşinde
Mobbing, en basit tabiriyle, iş yerinde sürekli ve sistematik bir şekilde yapılan psikolojik tacizdir. Yani, bir insanın özgüvenini, işine olan bağlılığını, hatta genel ruh halini hedef alıp yok etmeye yönelik yapılan davranışların toplamıdır. Ama soruyorum size: Mobbing uygulandığını nasıl kanıtlayacağız? Bu, sadece vicdanı olan birinin duyduğu bir haksızlık mı, yoksa gerçek bir sorun mu? Gelin, bu sorunun peşinden gidelim.
Mobbing Kanıtlamak: Şu “Siz Kanıtlayın” Gerçeği
Öncelikle, mobbing uygulandığını kanıtlamanın hiç de kolay bir iş olmadığını net bir şekilde söylemem gerek. Çünkü işin içinde bir yığın bürokrasi, karmaşık prosedürler ve kocaman bir yasal labirent var. Ama buradaki en sinir bozucu şey şu: Bir kişi size mobbing uyguladığında, sistem genellikle “bunu kanıtlayın” der. Evet, doğru duydunuz, yapmanız gereken şey kanıtlamak.
Ama mesela şunu sormak isterim: Eğer bir insanın sürekli küçümsendiği, hor görüldüğü, aşağılandığı, hatta bazen gözle görülür şekilde dışlandığı bir ortamda yaşamaya devam etmesi gerekiyorsa, bu “kanıtlanabilir” mi? Yoksa bu, sadece bir “duygusal sarsıntı” mı? İşte o ince çizgi.
Mobbing mağdurları genellikle olayların ne zaman, nerede ve nasıl gerçekleştiğini hatırlamaya çalışırken, psikolojik yük o kadar ağır ki, bir türlü bu olayları “soğukkanlı bir şekilde” kanıtlamak pek mümkün olmuyor. Birisinin size “Sadece işinize odaklanın” dediğinde, bunu kanıtlamak için ne yazık ki bir kamera kaydına ihtiyacınız yok. O anın içinde kayboluyorsunuz.
Güçlü Yönler: Kanıtlayabileceğiniz Şeyler
Ama pes etmeyin! Gerçekten mobbing uygulandığını kanıtlamak için yapabileceğiniz şeyler var. İşte o güçlü yanlar:
1. Yazılı İletişim: Evet, iş yerinde yaşadığınız o “sürekli rahatsız edici” e-posta yazışmaları, sesli mesajlar ve hatta WhatsApp konuşmalarının ekran görüntüleri, aslında birer kanıt olabilir. Bu mesajlar, mobbingin sürdüğüne dair önemli izler bırakabilir. Mobbing uygulayan kişi, size hakaret ediyorsa, bunu yazılı hale getirebilirsiniz.
2. Tanıklar: Evet, “tanık” dediğimizde, genellikle iş yerindeki arkadaşlarınız ve hatta yöneticileriniz devreye giriyor. Eğer başkaları da aynı şeyleri yaşıyorsa veya şahit olduysa, bu oldukça güçlü bir delil olabilir. Tanıkların, olayları ayrıntılı şekilde anlatabilmesi, sizin için çok değerli olacaktır.
3. Performans Değerlendirmeleri: Eğer mobbing mağduru olduğunuzu gösteren yazılı performans değerlendirmeleri veya geri bildirimler varsa, bunlar da oldukça önemli. Mesela sürekli işinizin kötüye gittiği, performansınızın düşürüldüğü yönünde yorumlar alıyorsanız, bu da bir gösterge olabilir. Herhangi bir iş yerinde “seninle ilgili memnuniyetle ilgili birkaç şey var” diyen yöneticiniz, ama asla net bir şekilde neyi beğenmediğini söylemiyorsa, o zaman alarm zilleri çalmaya başlar.
4. Psikolojik Destek: En önemlisi belki de, psikolojik destek almanız. Bir terapiste başvurduğunuzda, o kişinin verdiği raporlar, yaşadığınız stresin ve mobbingin belirtilerinin ne kadar ciddi olduğunu kanıtlayabilir. Bu, sizin için çok önemli bir delil olabilir.
Zayıf Yönler: Mobbing’i “Gerçekten” Kanıtlamak
Gelelim işin zor tarafına. Mobbing’i kanıtlamak neden bu kadar zor? Çünkü genellikle iş yerindeki herkes, yapılan tacizin ve zorbalığın farkında olsa da, sesini çıkaran kimse olmuyor. Hele bir de çok katmanlı, büyük şirketlerde çalışıyorsanız, kimse “açıkça” şiddet uygulamıyor, ancak atmosferin nasıl soğuk ve boğucu olduğunu görüyorsunuz.
1. Hedefi Olan Bir Süreç: Mobbing, adeta bir hedefe odaklanmış bir süreçtir. Sizi küçük düşüren, dışlayan, ya da sürekli göz ardı eden bir ortam yaratılır. Ama çünkü bu tarz şeylerin çoğu “sözlü taciz” gibi doğrudan “saldırılar” olmadığı için, kanıtlamak zorlaşıyor.
2. Kişisel Algı: Mobbing, bazen “kişisel algı”ya da dayanan bir şey olabilir. Yani belki iş arkadaşınız gerçekten de sizi istemeden kırdı, belki bir şeyin yanlış anlaşılmasından ötürü gerginlik yaşadınız. Buradaki en zor şey, bir olayın “gerçekten” mobbing olup olmadığını belirlemektir. Çünkü bazen iş yerinde yaşanan gerilimler, gerçek mobbingin yanından bile geçmez.
3. Sistemin Karşıtlığı: Yasal açıdan, mobbingin ispatı, çoğu zaman zaman alır. Yani Türkiye’de özellikle, iş yerinde yaşadığınız bu tür travmaların kanıtlanması uzun bir süreç gerektiriyor. Ne yazık ki, çoğu zaman süreç, kişisel bir savaşa dönüşebilir ve kaybeden taraf, mağdur olur.
Mobbing Uygulandığı Nasıl Kanıtlanır? Sorusu Üzerine Düşünceler
Peki, bu kadar karmaşık ve derin bir konuyu nasıl ele almalıyız? Sonuçta, gerçekten mobbing mağduru olan birini göz önünde bulundurursak, bu tür psikolojik zorbalıkların üstesinden gelmek çok kolay değil. Ama aynı zamanda şunu da kabul etmek gerekiyor ki, toplum olarak bu konuyu daha ciddiye almamız gerekiyor.
Birçok şirket ve çalışan, bu konuda daha dikkatli olmalı ve mağdur olan kişilere daha fazla destek sağlamalı. Çünkü mobbing, sadece iş yerindeki bireyleri değil, tüm çalışma kültürünü zehirler. Bu noktada, “Çalışma ortamı nasıl daha sağlıklı olabilir?” diye bir soru soruyorum: Herkesin birbirine saygı duyduğu bir iş yeri, aslında tüm bu sorunların önüne geçemez mi?
Gelecek yazıda, belki bu soruyu tartışırım. Ama şimdilik, mobbingin kanıtlanabilirliğine dair düşündüklerimi burada bırakıyorum. Mobbing yalnızca bir sorun değil, aynı zamanda bir toplumun ruh halini yansıtan bir ayna.